فلسفه و حکمت روزه از منظر اهل بیت (ع)
ساعت ۱:۱٦ ‎ق.ظ روز جمعه ٢۸ امرداد ،۱۳٩٠ : توسط : جمعی از خادمین حضرت اشعیا (ع)

حمد (و ستایش) مخصوص خداوندی است که تمام آنچه در آسمانها و زمین است از آن اوست؛ و (نیز) حمد (و سپاس) برای اوست در سرای آخرت؛ و او حکیم و آگاه است ، آنچه در زمین فرومی‌رود و آنچه را از آن برمی‌آید می‌داند، و (همچنین) آنچه از آسمان نازل می‌شود و آنچه بر آن بالا می‌رود؛ و او مهربان و آمرزنده است

سوره مبارکه سبا آیات 1 و 2

خداوند سبحان روزه را واجب کرد تا به وسیله آن اخلاص خلق را بیازماید.

حضرت علی ( ع ) - نهج البلاغه حکمت 252

روزه از ابعاد مادى و معنوى ، جسمى و روحى داراى فواید فراوانى است.روزه در سلامت بدن و پاکسازى آن از انواع غذاها که موجب انواع بیمارى ها می باشد ، اثرات فوق العاده اى دارد.روزه هم جسم و هم روح را پالایش مى کند . اگر در روزه دارى به تمامى جهات توجه داشته باشیم در پایان ایام روزه دارى ، روح و جسمى تزکیه شده خواهیم داشت.




سوره = البقرة    آیه = 183      

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیَامُ کَمَا کُتِبَ عَلَى الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ
اى اهل ایمان ! روزه بر شما مقرّر شده ، همان گونه که بر پیشینیان شما مقرّر شد ، تا پرهیزکار شوید .

 

سوره = البقرة    آیه = 184      

أَیَّامًا مَعْدُودَاتٍ فَمَنْ کَانَ مِنْکُمْ مَرِیضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَیَّامٍ أُخَرَ وَعَلَى الَّذِینَ یُطِیقُونَهُ فِدْیَةٌ طَعَامُ مِسْکِینٍ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَیْرًا فَهُوَ خَیْرٌ لَهُ وَأَنْ تَصُومُوا خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ
[در] روزهایى چند [روزه بگیرید] ؛ پس هر که از شما بیمار یا در سفر باشد [به تعداد روزه‏هاى قضا شده] از روزهاى دیگر [را روزه بگیرد] ؛ و بر آنان که روزه گرفتن طاقت‏فرساست ، طعام دادن به یک نیازمند [به جاى هر روز] کفاره آن است . و هر که به خواست خودش افزون بر کفاره واجب ، بر طعام نیازمند بیفزاید ، برایش بهتر است و روزه گرفتن [هر چند دشوار باشد] اگر [فضیلت و ثوابش را] بدانید براى شما بهتر است .

 

سوره = البقرة    آیه = 185      

شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَیِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَىٰ وَالْفُرْقَانِ  فَمَنْ شَهِدَ مِنْکُمُ الشَّهْرَ فَلْیَصُمْهُ وَمَنْ کَانَ مَرِیضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَیَّامٍ أُخَرَ یُرِیدُ اللَّهُ بِکُمُ الْیُسْرَ وَلَا یُرِیدُ بِکُمُ الْعُسْرَ وَلِتُکْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُکَبِّرُوا اللَّهَ عَلَىٰ مَا هَدَاکُمْ وَلَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ
[این است] ماه رمضان که قرآن در آن نازل شده ، قرآنى که سراسرش هدایتگر مردم است و داراى دلایلى روشن از هدایت مى‏باشد ، و مایه جدایى [حق از باطل] است . پس کسى که در این ماه [در وطنش] حاضر باشد باید آن را روزه بدارد ، و آنکه بیمار یا در سفر است ، تعدادى از روزهاى غیر ماه رمضان را [به تعداد روزه‏هاى قضا شده ، روزه بدارد] . خدا آسانى و راحت شما را مى‏خواهد نه مشقت شما را . و [قضاى روزه] براى این است که: شما روزه‏هایى را [که به خاطر عذر شرعى افطار کرده‏اید] کامل کنید، و خدا را بر اینکه شما را هدایت فرموده بزرگ شمارید ، و نیز براى این که سپاس‏گزارى کنید .

 

سوره = البقرة    آیه = 187      

أُحِلَّ لَکُمْ لَیْلَةَ الصِّیَامِ الرَّفَثُ إِلَىٰ نِسَائِکُمْ هُنَّ لِبَاسٌ لَکُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّکُمْ کُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَکُمْ فَتَابَ عَلَیْکُمْ وَعَفَا عَنْکُمْ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا کَتَبَ اللَّهُ لَکُمْ وَکُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّىٰ یَتَبَیَّنَ لَکُمُ الْخَیْطُ الْأَبْیَضُ مِنَ الْخَیْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِثُمَّ أَتِمُّوا الصِّیَامَ إِلَى اللَّیْلِ وَلَا تُبَاشِرُوهُنَّ وَأَنْتُمْ عَاکِفُونَ فِی الْمَسَاجِدِ تِلْکَ حُدُودُ اللَّهِ فَلَا تَقْرَبُوهَا کَذَٰلِکَ یُبَیِّنُ اللَّهُ آیَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ یَتَّقُونَ
در شبِ روزهایى که روزه‏دار هستید ، آمیزش با زنانتان براى شما حلال شد . آنان براى شما پوشش[معنوى] و شما هم براى آنان پوشش [معنوى] هستید، خدا مى‏دانست که شما [پیش از حلال شدن این کار] به خود خیانت مى‏کردید ، پس توبه شما را پذیرفت و از شما در گذشت . اکنون [آزاد هستید که] با آنان آمیزش کنید و آنچه را خدا [در این کار] براى شما مقرّر داشته [از ثواب ، پاکدامنى از آلودگى و فرزند شایسته] از او بخواهید. و بخورید و بیاشامید تا رشته سپید صبح از رشته سیاه شب براى شما آشکار شود ؛ سپس روزه را تا شب به پایان برید . و در حالى که در مساجد معتکف هستید با زنان آمیزش نکنید . اینها حدود خداست ، به آنها نزدیک نشوید . خدا این گونه آیاتش را براى مردم بیان مى‏کند تا [از مخالفت اوامر و نواهى او] بپرهیزند .


 

پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله و سلّم) و روزه

پیامبر خدا (صلّی الله علیه و آله و سلّم) فرمود : المعدة بیت کل داء ، والحمئة رأس کل دواء معده مرکز و خانه هر دردى است و پرهیز و اجتناب از غذاهای نامناسب و زیاد خوردن اساس و رأس هر داروى شفا بخش است.
و نیز ایشان در جایى دیگر مى فرماید : صوموا تصحوا ، و سافروا تستغنوا.
روزه بگیرید تا صحت و سلامتى خویش را تضمین کنید و سفر نمایید تا مالدار شوید ، زیرا مسافرت و حمل کالای تجارتى از شهرى به شهرى یا از کشورى به کشور دیگر ، باعث رفع نیازمندى هاى جامعه و عمران کشورها مى گردد.
حضرت رسول در روایت دیگرى مى فرماید : لکل شیء زکاة و زکاة الابدان الصیام . (2)
برای هر چیزى زکاتى است و زکات بدنها روزه است.

حضرت على (علیه السّلام) و روزه

امام در قسمتى از یکى از خطبه ها مى فرماید : و مجاهدة الصیام فى الایام المفروضات ، تسکینا لاطرافهم و تخشیعا لابصارهم ، و تذلیلا لنفوسهم و تخفیفا لقلوبهم ، و اذهابا للخیلاء عنهم و لما فى ذلک من تعفیر عتاق الوجوه بالتراب تواضعا و التصاق کرائم الجوارح بالارض تصاغرا و لحوق البطون بالمتون من الصیام تذللا. (3)
با روزه گرفتنهاى دشوار ، در روزهایى که واجب است ، اندامهایشان با این کار آرام مى گیرد و دیده هایشان خاشع و جانهایشان خوار مى گردد و دلهایشان سبک مى شود و خودبینى از ایشان به وسیله این عبادتها زدوده مى گردد.
و با گزاردن چهره هاى شاداب با تواضع بر خاک و با نهادن مواضع سجده بر زمین خود را در مقابل خدا خرد مى نمایند و اینکه با روزه دارى شکمها به پشت مى رسند

روزه براى آزمایش اخلاص

حضرت (على (علیه السّلام) در جاى دیگرى مى فرماید: والصیام ابتلاء لاخلاص الخلق .(4
روزه براى آزمایش نمودن اخلاص مردم است .
یکى از دلایل وجوب روزه براى مردم ، آزمایش اخلاص مردم است . چرا که روزه در ایجاد اخلاص عمل بسیار مؤثر است.

روزه سپر در مقابل عذاب الهی

حضرت در قسمتى دیگر از نهج البلاغه مى فرماید : صوم شهر رمضان فانه جنة من العقاب.(5 )
در این بحث امام یکی از دلایل وجوب روزه ماه رمضان را ، سپر و مانع در مقابل عقاب الهى دانسته اند. یعنى روزه موجب غفران و آمرزش گناهان است

امام رضا (علیه السّلام) و روزه

وقتى از حضرت درباره فلسفه روزه مى پرسند ، مى فرماید : همانا مردم مأمور به روزه گرفتن شدند تا درد و ناگواریهاى گرسنگى و تشنگى را دریابند و آنگاه استدلال کنند بر سختیهاى گرسنگى و تشنگى و فقر آخرت که پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله و سلّم) در خطبه شعبانیه فرمود :
( واذکروا بجوعکم و عطشکم جوع یوم القیمة و عطشة .)
به وسیله گرسنگی و تشنگى از روزه داریتان ، گرسنگیها و تشنگیهاى روز قیامت را به یاد آورید ، که این یادآوری انسان را به فکر تدارک براى قیامت مى اندازد تا جد و جهد بیشترى در کسب رضاى خدا بنماید . (7)
امام رضا (علیه السّلام) در جایى دیگر درباره فلسفه روزه این چنین مى فرماید :
علت روزه براى درک درد گرسنگى و تشنگى است تا بنده ، ذلیل ، متضرع و صابر باشد . همچنین در روزه انکسار و شکستگى شهوات وجود دارد .
آرى روزه از افضل طاعات است . شریعت و احکام الهى تعدیل شهوات و در دست گرفتن مهار آنها ، را توسط روزه میسر ساخته و براى تزکیه و طهارت نفس و تصفیه از اخلاقیات رذیله آن را واجب نموده است .
البته مقصود از روزه دارى تنها امساک از خوردن و آشامیدن نیست بلکه غرض نهایى کف نفس مى باشد . همانطور که رسول گرامى اسلام(صلّی الله علیه و آله و سلّم) فرمودند :
روزه براى هر فرد سپرى است ؛ چرا که روزه دار ، سخن زشت نگوید و کارهاى بیهوده انجام ندهد.
پس روزه انسان را از انحرافات و لغزشها و از دشمنانى بزرگ چون شیطان نفس ، رهایى مى دهد. و اگر روزه دار، به چنین مراتبى نرسد، فقط گرسنگى و تشنگى را درک نموده و این پایین ترین درجه روزه دارى مى باشد.

پى نوشت ها:

1ـ ارکان اسلام ، ص 108
2- کافى ، ج 4 ، ص 62
3 ـ نهج البلاغه ، خطبه 192
4- نهج البلاغه ، حکمت 252
5- نهج البلاغه ، خطبه 110
6 ـ وسائل
7- همان ، ص 4
8- علل الشرایع ، شیخ صدوق ، بخش روزه

منبع : www.rasekhoon.net